Berkhey: dorp verzwolgen door de geschiedenis

Het gebied in de duinen tussen Scheveningen en Katwijk aan Zee, ongeveer ter hoogte van Wassenaar, heet Berkheide. Vele natuurliefhebbers kennen het, maar weinigen weten dat het vernoemd is naar Berkhey, een vissersdorp dat daar in de nadagen van de middeleeuwen een soort paria was en eind zestiende eeuw van de kaart werd gevaagd.

Pinck, berkhey, katwijk, berkheide, wassenaar, Frank Jacobs
Pincken op het strand van Berkhey.

Aan het einde van de veertiende eeuw kwam de heer van Voorschoten, Gillis van Cralingen, naar Wassenaar. In de duinen stichtte hij in 1396 het dorpje Berkhey, vernoemd naar de destijds talrijke berkenbomen in die omgeving. Het ‘hey’ suggereert dat het dorp en omgeving bedoeld waren om veeteelt te bedrijven, maar de werkelijkheid was dat Van Cralingen van Berkhey een vissersdorp wilde maken. Scheveningen en Katwijk floreerden in die jaren en Van Cralingen wilden daar ook een visje van meepikken. Eenieder die vanuit Berkhey de visserij beoogde te bedrijven, kreeg een stuk grond om er zijn huis op te bouwen, in ruil voor een deel van de vangst plus vier procent van de opbrengst. Het plan leek te slagen en Berkhey ontpopte zich als een serieuze concurrent voor Katwijk en Scheveningen.

Berkhey, berkheide, katwijk

Volgens het Genootschap Oud Katwijk bestond de bevolking van Berkhey waarschijnlijk uit ketters en maatschappelijk uitschot, al zal die kwalificatie wellicht mede zijn ingegeven door de concurrentiepositie die Berkhey genoot ten opzichte van Katwijk. Vanaf 1412 mochten Katwijkers zich niet alleen niet meer in Berkhey vestigen, zelfs omgang met de inwoners van het naburige dorp werd wettelijk verboden.



Er is weinig bekend over hoe het Berkhey daarna verging. Een aantal vernietigende vloedgolven en stormen, waaronder de Elisabethsvloed van 1421 en de Allerheiligenstorm van 1570, namen hele happen uit Scheveningen en Katwijk en zullen dus ook Berkhey hebben aangetast. Uit het geregistreerde aantal pincken (visserboten) in de periode tussen 1475 (negen) en 1515 (twee) valt te herleiden dat het bergafwaarts ging met Berkhey. In 1598 wordt het dorp nog één keer genoemd in een tekening, wanneer een potvis er strandt. Op een kaart uit 1622 staat het dorp nog vermeld, maar daarna verdwijnt Berkhey in de geschiedenis. Dat de naam in Katwijk nog voorkomt, doet vermoeden dat de bewoners van het onfortuinlijke dorp ergens in de vroege zeventiende eeuw met hangende pootjes naar de buren zijn gevlucht.

Berkhey, a village swallowed by history

Berkheide is a reserve in the dunes between Scheveningen and Katwijk on the dutch coast, well known by many nature lovers. Few people though know that the name of the area can be traced back tot Berkhey, a fishing village that was an outcast in the late Middle Ages and eventually was swept away by the end of the sixteenth century.

In the fourteenth century the Lord of Voorschoten, Gillis van Cralingen, came to the area of Wassenaar, the Netherlands. In 1396 he established the village of Berkhey in the dunes. ‘Berk’ means birch, a tree that was common in that area. ‘Hey’ means moorland, suggesting the new born village was meant for cattle breeding.

But the truth was that the Lord had planned a fishing village. Fishery was very successful these days in the surrounding villages Scheveningen and Katwijk aan Zee. Van Cralingen wanted his share. He would give anyone willing to work as a fisherman land to build a house. In exchange he demanded some of the catch and four percent of the yield. The plan turned out to be fortunate, leading to serious rivalry between Berkhey and the surrounding towns.

Berkhey, berkheide, katwijk

According to the Society Old Katwijk, the people of Berkhey were mostly heretics and scum. But the competitive situation might have lead to that assumption. From 1412, it was prohibited for people from Katwijk to settle in Berkhey or even to communicate with inhabitants of the nearby village.



Little is know about what happened to Berkhey after that. Quite a few heavy floods, like the Elizabeth Flood of 1421 and the All Saints Day Flood of 1570, swallowed parts of Katwijk and Scheveningen. It is likely to assume that Berkhey was stricken as well. The register of Berkhey fishing boats in that period recorded nine so called pincks in 1475 and only two left in 1515, a down bound trend.

Berkhey is pictured one more time in a preserved 1598 drawing of a stranded sperm whale. The village is on a french map dated 1622, but after that, history erased the unfortunate fishing village. The fact that derivates from Berkhey still are quite common today as surnames in Katwijk, supposes that the last inhabitants of Berkhey fled to the nearby village.